Cảnh sát giao thông có được kiểm tra giấy tờ xe bất cứ lúc nào?

Khi tham gia giao thông, nhiều người từng gặp tình huống bị Cảnh sát giao thông yêu cầu dừng xe để kiểm tra giấy phép lái xe, đăng ký xe, bảo hiểm trách nhiệm dân sự hoặc các giấy tờ liên quan.

Một câu hỏi được rất nhiều người quan tâm là: Cảnh sát giao thông có được quyền dừng bất kỳ phương tiện nào để kiểm tra giấy tờ hay không? Người điều khiển phương tiện có quyền yêu cầu Cảnh sát giao thông giải thích lý do dừng xe không? Nếu không xuất trình được giấy tờ hoặc không đồng ý với việc kiểm tra thì sẽ bị xử lý như thế nào?

Công ty Luật Dragon sẽ phân tích các quy định pháp luật hiện hành để giúp người dân hiểu rõ quyền hạn của lực lượng Cảnh sát giao thông và quyền lợi hợp pháp của người tham gia giao thông.

1. Cảnh sát giao thông có được kiểm tra giấy tờ xe bất cứ lúc nào không?

Câu trả lời là: Cảnh sát giao thông có quyền dừng phương tiện để kiểm tra giấy tờ theo những căn cứ và điều kiện do pháp luật quy định, nhưng không được tùy tiện dừng xe trái quy định.

Theo Điều 66 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024, Cảnh sát giao thông được dừng phương tiện tham gia giao thông đường bộ để kiểm tra, kiểm soát khi có một trong các căn cứ sau:

Thứ nhất, khi phát hiện hành vi vi phạm pháp luật hoặc có căn cứ xác định có hành vi vi phạm.

Ví dụ:

• Người điều khiển xe máy không đội mũ bảo hiểm.
• Ô tô vượt đèn đỏ, đi sai làn đường.
• Phương tiện có dấu hiệu vi phạm quy định về biển số.
• Người điều khiển phương tiện có dấu hiệu vi phạm nồng độ cồn.

Trong những trường hợp này, Cảnh sát giao thông có quyền yêu cầu phương tiện dừng lại để kiểm tra và xử lý theo quy định.

Thứ hai, thực hiện theo mệnh lệnh, kế hoạch tuần tra, kiểm soát của cấp có thẩm quyền.

Đây là căn cứ quan trọng cho phép Cảnh sát giao thông dừng phương tiện để kiểm tra theo kế hoạch, chuyên đề được phê duyệt.

Ví dụ:

• Kế hoạch kiểm tra nồng độ cồn.
• Kế hoạch kiểm tra giấy phép lái xe.
• Kế hoạch kiểm tra phương tiện kinh doanh vận tải.
• Kế hoạch kiểm tra các hành vi vi phạm giao thông trên tuyến đường.

Trong trường hợp này, người điều khiển phương tiện có thể bị yêu cầu dừng xe để kiểm tra ngay cả khi chưa có dấu hiệu vi phạm cụ thể.

Thứ ba, phục vụ bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội và đấu tranh phòng, chống tội phạm; phòng, chống thiên tai, cháy nổ, cứu nạn, cứu hộ và phòng, chống dịch bệnh.

Thứ tư, có tin báo, tố giác, phản ánh, kiến nghị hoặc đề nghị của cơ quan, tổ chức, cá nhân về tội phạm, hành vi vi phạm pháp luật khác.

Như vậy, pháp luật quy định cụ thể các căn cứ dừng phương tiện. Không thể hiểu rằng Cảnh sát giao thông được quyền dừng xe hoàn toàn tùy ý, nhưng cũng không đúng khi cho rằng chỉ khi phát hiện người điều khiển vi phạm mới được phép dừng xe.

2. Cảnh sát giao thông được kiểm tra những giấy tờ gì?

Theo quy định tại Thông tư 73/2024/TT-BCA, Cảnh sát giao thông được kiểm soát các giấy tờ liên quan đến người điều khiển và phương tiện tham gia giao thông.

Các loại giấy tờ cơ bản gồm:

Đối với người điều khiển phương tiện:

• Giấy phép lái xe phù hợp với loại phương tiện.
• Chứng chỉ hoặc giấy tờ chuyên môn liên quan nếu thuộc trường hợp pháp luật yêu cầu.

Đối với phương tiện:

• Giấy chứng nhận đăng ký xe.
• Giấy chứng nhận kiểm định an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường, đối với phương tiện thuộc diện phải kiểm định.
• Giấy chứng nhận bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới.
• Những giấy tờ khác có liên quan theo quy định pháp luật.

Ngoài ra, Cảnh sát giao thông còn được kiểm tra điều kiện an toàn kỹ thuật của phương tiện, biển số, màu sơn, kích thước và các nội dung khác thuộc phạm vi kiểm soát.

Người điều khiển phương tiện cần lưu ý chuẩn bị đầy đủ giấy tờ theo quy định để tránh bị xử phạt khi kiểm tra.

3. Có được sử dụng VNeID thay thế giấy tờ xe bản giấy không?

Đây là vấn đề được nhiều người quan tâm khi các ứng dụng định danh điện tử ngày càng được sử dụng phổ biến.

Theo quy định tại Thông tư 73/2024/TT-BCA, nếu thông tin giấy tờ đã được tích hợp, cập nhật trong tài khoản định danh điện tử trên ứng dụng VNeID hoặc trong cơ sở dữ liệu do Bộ Công an quản lý, vận hành thì việc kiểm tra có thể được thực hiện thông qua thông tin điện tử.

Việc kiểm tra thông tin giấy tờ trong tài khoản định danh điện tử hoặc cơ sở dữ liệu có giá trị như kiểm tra trực tiếp giấy tờ đó.

Do vậy, người dân có thể xuất trình các thông tin giấy tờ hợp lệ đã được tích hợp trên VNeID thay cho bản giấy trong trường hợp đáp ứng điều kiện theo quy định.

Tuy nhiên, cần bảo đảm thông tin đã được cập nhật chính xác, có thể truy xuất và xác thực khi lực lượng chức năng kiểm tra.

4. Người dân có quyền yêu cầu Cảnh sát giao thông giải thích lý do dừng xe không?

Câu trả lời là CÓ.

Theo quy định tại Điều 14 Thông tư 73/2024/TT-BCA, khi phương tiện đã dừng vào vị trí theo hướng dẫn, cán bộ Cảnh sát giao thông thực hiện nhiệm vụ kiểm soát có trách nhiệm thông báo cho người điều khiển phương tiện biết về:

• Căn cứ dừng phương tiện để kiểm tra, kiểm soát.
• Nội dung kiểm soát.
• Yêu cầu xuất trình các giấy tờ liên quan theo quy định.

Đây là quy định quan trọng nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Người điều khiển phương tiện có thể đề nghị cán bộ giải thích rõ lý do dừng xe nếu chưa hiểu căn cứ kiểm tra.

Ví dụ:

Một người đang điều khiển xe máy trên đường, không có biểu hiện vi phạm, bất ngờ được yêu cầu dừng xe. Người này có quyền hỏi Cảnh sát giao thông về căn cứ dừng phương tiện và nội dung kiểm tra.

Nếu việc kiểm tra được thực hiện theo kế hoạch tuần tra, kiểm soát hợp pháp thì người điều khiển phương tiện vẫn phải chấp hành.

5. Cảnh sát giao thông có được kiểm tra giấy tờ khi người dân không vi phạm không?

Đây là tình huống dễ gây hiểu nhầm nhất.

Thực tế, việc không có biểu hiện vi phạm không đồng nghĩa với việc người điều khiển phương tiện không thể bị kiểm tra.

Ví dụ, trong một kế hoạch kiểm tra nồng độ cồn hoặc kiểm tra giấy phép lái xe đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt, Cảnh sát giao thông có thể dừng phương tiện theo kế hoạch để tiến hành kiểm soát.

Như vậy, người tham gia giao thông không thể lấy lý do bản thân không vi phạm để từ chối mọi yêu cầu kiểm tra của lực lượng chức năng.

Tuy nhiên, việc dừng phương tiện vẫn phải có căn cứ theo Điều 66 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024.

Nếu cho rằng việc dừng xe hoặc kiểm tra không đúng quy định, người dân có quyền ghi nhận sự việc và thực hiện quyền khiếu nại theo trình tự pháp luật.

6. Không xuất trình giấy tờ khi Cảnh sát giao thông kiểm tra bị xử lý thế nào?

Khi có yêu cầu kiểm tra hợp pháp, người điều khiển phương tiện có trách nhiệm xuất trình các giấy tờ liên quan theo quy định.

Nếu không có hoặc không xuất trình được giấy tờ bắt buộc, tùy từng trường hợp, người điều khiển phương tiện có thể bị xử phạt vi phạm hành chính.

Ví dụ:

• Không có giấy phép lái xe theo quy định.
• Không có giấy chứng nhận đăng ký xe.
• Không có chứng nhận bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc.
• Không có giấy chứng nhận kiểm định đối với phương tiện thuộc diện phải kiểm định.

Mỗi hành vi có mức xử phạt khác nhau theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung còn hiệu lực.

Cần phân biệt giữa trường hợp không có giấy tờ và trường hợp có giấy tờ hợp lệ nhưng xuất trình bằng hình thức điện tử hoặc thông qua dữ liệu được cơ quan chức năng xác thực.

7. Người dân cần làm gì nếu cho rằng Cảnh sát giao thông dừng xe trái pháp luật?

Trong trường hợp người dân cho rằng việc dừng phương tiện hoặc kiểm tra giấy tờ không đúng quy định, cần bình tĩnh thực hiện các bước sau:

Bước 1: Chấp hành hiệu lệnh dừng phương tiện và bảo đảm an toàn.

Không tăng ga bỏ chạy, chống đối hoặc có hành vi cản trở lực lượng chức năng.

Bước 2: Đề nghị giải thích căn cứ dừng xe.

Người dân có thể hỏi rõ lý do dừng phương tiện và nội dung kiểm tra.

Bước 3: Ghi nhận sự việc.

Có thể ghi hình, ghi âm trong phạm vi pháp luật cho phép, bảo đảm không cản trở hoạt động công vụ và tuân thủ quy định về bảo vệ thông tin, bí mật nhà nước.

Bước 4: Kiểm tra biên bản vi phạm nếu có.

Nếu không đồng ý với nội dung biên bản, người dân có quyền ghi ý kiến của mình vào biên bản trước khi ký.

Bước 5: Thực hiện quyền khiếu nại hoặc tố cáo khi có căn cứ.

Nếu có căn cứ cho rằng cán bộ thực hiện nhiệm vụ không đúng thẩm quyền hoặc có hành vi vi phạm pháp luật, người dân có thể thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo theo quy định.

8. Công ty Luật Dragon tư vấn pháp luật giao thông

Các tình huống liên quan đến hoạt động kiểm tra, kiểm soát của Cảnh sát giao thông đôi khi phát sinh tranh chấp về căn cứ dừng xe, thẩm quyền xử lý và trình tự lập biên bản.

Công ty Luật Dragon cung cấp dịch vụ tư vấn và hỗ trợ pháp lý:

• Tư vấn quyền và nghĩa vụ của người tham gia giao thông.
• Tư vấn các trường hợp Cảnh sát giao thông được dừng phương tiện.
• Tư vấn quy định kiểm tra giấy phép lái xe, đăng ký xe và bảo hiểm.
• Hỗ trợ khiếu nại quyết định xử phạt vi phạm hành chính.
• Tư vấn xử lý các trường hợp bị giữ giấy phép lái xe, tạm giữ phương tiện.
• Hỗ trợ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi phát sinh tranh chấp liên quan đến hoạt động xử lý vi phạm giao thông.

KẾT LUẬN

Cảnh sát giao thông không được tùy tiện dừng phương tiện trái pháp luật để kiểm tra giấy tờ. Tuy nhiên, theo Điều 66 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024, lực lượng chức năng có quyền dừng phương tiện khi có một trong những căn cứ luật định, bao gồm cả việc thực hiện kế hoạch tuần tra, kiểm soát đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Người tham gia giao thông cần hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, chủ động chấp hành yêu cầu kiểm tra hợp pháp, đồng thời có quyền yêu cầu giải thích, ghi nhận ý kiến và khiếu nại nếu phát hiện dấu hiệu xử lý không đúng quy định.

CÔNG TY LUẬT DRAGON

Luật sư Nguyễn Minh Long – Giám đốc.

Website: www.giaothongvietnam.vn

Website: www.congtyluatdragon.com

Email: dragonlawfirm@gmail.com

TƯ VẤN PHÁP LUẬT – LUẬT SƯ BÀO CHỮA – BẢO VỆ QUYỀN VÀ LỢI ÍCH HỢP PHÁP.